Bloggfęrslur mįnašarins, september 2009

Hagsmunasamtök heimilanna eru mįlsvari hins žögla meirihluta

Hagsmunasamtök heimilanna hafa bošaš til greišsluverkfalls frį 1. – 15. október n.k. til aš žrżsta į stjórnvöld og lįnveitendur um aš ganga til samninga viš samtökin um hóflegar og sanngjarnar kröfur žeirra um leišréttingu vešlįna neytenda.  Ašdragandi mįlsins er aš ķ kjölfar efnahagskreppunnar og gengishruns ķslensku krónunnar meš tilheyrandi veršbólguskoti hefur höfušstóll gengis- og verštryggšra lįna heimilanna rokiš upp śr öllu valdi į brostnum forsendum.  Samtökin voru stofnuš ķ janśar 2009 og hafa lagt įherlsu į aš leišrétt skuli staša umręddra lįna meš almennum ašgeršum.  Lįnin verši žannig nišurfęrš verulega.  Ķ žvķ skyni hafa samtökin lagt žaš til aš gengistryggšum lįnum verši umbreytt ķ verštryggš krónulįn frį og meš lįntökudegi og samhliša verši veršbótažįttur verštryggšra lįna takmarkašur viš 4% frį og meš 1. janśar 2008.  Eins hafa samtökin tekiš undir tillögu talsmanns neytenda um geršardóm.  Hafa fulltrśar samtaknna setiš fjölmarga fundi meš rįšamönnum og öšrum hagsmunaašilum mįlsins vegna.  Žeir fundir hafa žvķ mišur enn ekki skilaš tilskyldum įrangri.  Nżlega létu samtökin framkvęma könnun mešal almennings vegna žessara mįla og eru nišurstöšur afar athyglisveršar.  Stjórnvöld og ašilar vinnumarkašarins ęttu žvķ ekki žurfa aš velkjast ķ vafa um afstöšu fólksins ķ landinu, meirihluti er hlynntur almennum ašgeršum og afnįmi verštryggingar.
    
Hvers vegna almennar ašgeršir?
Rökin fyrir almennum ašgeršum eru af marvķslegum toga.  Śt frjį lagalegu sjónarmiši ber aš horfa til efasemda um lögmęti gengistryggšra lįna en ķ greinagerš meš frumvarpi sem varš aš lögum nr. 38/2001 um vexti og veršbętur segir:  „Samkvęmt 13. gr. og 1. mgr. 14. gr. frumvarpsins veršur ekki heimilt aš binda skuldbindingar ķ ķslenskum krónum viš dagsgengi erlendra gjaldmišla.  Er tališ rétt aš taka af allan vafa žar aš lśtandi.“  Eins hefur veriš bent į 36. gr. laga um samningsgerš, umboš og ógilda löggerninga nr. 7/1936.  Vegna žess forsendubrests sem upp er kominn ķ lįnasamningum, m.a. vegna stöšutöku lįnveitenda gegn krónunni, efast margir um aš lįnveitendum sé stętt į aš innheimta kröfurnar aš fullu.  Ķ lögunum segir m.a. „Samningi mį vķkja til hlišar ķ heild eša aš hluta, eša breyta, ef žaš yrši tališ ósanngjarnt eša andstętt góšri višskiptavenju aš bera hann fyrir sig. ... Samningur telst ósanngjarn strķši hann gegn góšum višskiptahįttum og raski til muna jafnvęgi milli réttinda og skyldna samningsašila, neytanda ķ óhag“.

Meš setningu hinna svoköllušu neyšarlaga voru innstęšur tryggšar umfram skyldu.  Eins var bętt ķ peningamarkašssjóši til aš bęta tjón žeirra sem žar įttu hlut ķ.  Meš žessum ašgeršum var sett fordęmi fyrir almennum ašgeršum til aš bęta neytendum tjón vegna efnahagskreppunnar į Ķslandi.  Aš sama skapi kom nżlega fram ķ mįlstofu į vegum Sešlabankans aš fordęmi fyrir almennum ašgeršum viš endurskipulagningu skulda eru einnig til stašar frį öšrum löndum sem gengiš hafa ķ gegnum efnahagskreppu. 

Žjóšhagslega séš er naušsynlegt aš koma hjólum efnahagslķfsins aftur ķ gang.  Leišrétting lįna skapar svigrśm fyrir lįntaka til aš rįšstafa tekjum sķnum į fleiri stöšum ķ hagkerfinu en til afborgana af lįnum. Žannig verjum viš störf, sköpum jafnvel nż og komum jafnframt ķ veg fyrir fjöldagjaldžrot heimila og fyrirtękja og mikinn landflótta.

Almennar ašgeršir eru auk žess ķ anda norręns velferšarkerfis, hvers megin einkenni er aš allir eiga sama rétt til žjónustu og ašstošar óhįš efnahag, en hins vegar greišir fólk skatta ķ samręmi viš tekjur og eignir.  Meš žvķ aš grķpa til almennra ašgerša mį skapa žjóšarsįtt um efnahagsvanda heimilanna og auka traust almennings į fjįrmįlastofnunum og stjórnvöldum.

Kröfugerš Hagsmunasamtaka heimilanna ķ bošušu greišsluverkfalli og žįtttaka
Kröfur samtakanna, įsamt ofangreindum sanngirniskröfum um lįnaleišréttingar, eru  aš lagabreyting leiši til žess aš viš innheimtu vešlįna verši ekki gengiš lengra en aš kröfuhafar leysi til sķn žį eign sem upprunalega var sett aš veši, aš lagabreyting leiši til žess aš viš uppgjör skuldar fyrnist eftirstöšvar innan 5 įra og verši ekki endurvakin žar eftir, aš gerš verši tķmasett įętlun um afnįm verštryggingar lįna innan skamms tķma og vaxtaokur verši aflagt.  Žįtttaka ķ greišsluverkfallinu getur m.a. fališ ķ sér aš hętta aš greiša af lįnum og/eša draga greišslur ķ tiltekinn tķma.  Einnig aš takmarka greišslur af lįnum viš upphaflega greišsluįętlun.  Eins er hęgt aš taka fé śt śr bönkum og flytja innstęšur, segja upp kortavišskiptum, takmarka neyslu, mótmęla opinberlega ofl.  Nįnari upplżsingar er aš finna į heimasķšu samtakanna www.heimilin.is

75% hlynnt almennum nišurfęrslum hśsnęšislįna
Eins og įšur kom fram létu samtökin Capacent-Gallup kanna hug landsmanna ķ žessum mįlaflokki.  Könnun fór fram ķ lok įgśst og byrjun september.  Markmišiš var m.a. aš skoša višhorf almennings til ašgerša.  Ekki veršur annaš sagt en aš nišurstöšur gefi til kynna afdrįttarlausa afstöšu almennings.  Mešal annars kemur fram aš 87% ašspuršra segjast tilbśin aš taka žįtt ķ aš žrżsta į stjórnvöld um ašgeršir ķ žįgu heimilanna.  Alls 64% segjast tilbśin til aš greiša eingöngu af lįnum ķ samręmi viš upphaflega greišsluįętlun og 56% eru til ķ aš taka žįtt ķ hópmįlsókn gagnvart fjįrmįlafyrirtękjum.  Aš auki eru 80% svarenda hlynnt hugmyndum um afnįm verštryggingar og 75% eru hlynnt hugmyndum um almennar nišurfęrslur gengis- og verštryggšra hśsnęšislįna.  Hinn žögli meirihluti hefur talaš, eru stjórnvöld aš hlusta?

Greinin birtist ķ Morgunblašinu žann 23. sept. 2009.
mbl.is Styttist ķ greišsluśrręši
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Stórfelld og skipulögš fjįrsvik gegn almenningi?


mbl.is Ķtreka kröfur um ašgeršir
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Skylduįhorf: Vištal viš Gunnar Tómasson


mbl.is Segja bęši kosti og galla fylgja hugmyndum Stiglitz
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Er stórslys ķ uppsiglingu?

Mér barst žessi tölvupóstur frį Gunnari Tómassyni og įkvaš aš birta hann.
*** 
Įgęti formašur Hagsmunasamtaka heimilanna.
Ķ višhengi er samantekt um įkvęši laga nr. 38/2001 um vexti og verštryggingu varšandi gengistryggingu höfušstóls lįna ķ ķslenzkum krónum.
Žaš er ótvķrętt aš slķk gengistrygging brżtur gegn 13. gr. og 1. mgr. 14. gr. laganna, og varšar refsingu skv. 17. gr.
Skaši lįntakenda af žessu broti lįnastofnana veltur į hundrušum milljarša kr.
Frį žjóšhagslegu jafnt sem réttlętissjónarmiši ber žvķ brżna naušsyn til aš fullt tillit sé tekiš til skašabótaskyldu viškomandi lįnastofnana įšur en gengiš er frį uppgjöri viš erlenda og innlenda kröfuhafa gömlu bankanna.
Viršingarfyllst,
Gunnar Tómasson, hagfręšingur
Višhengiš:
 

Gunnar Tómasson

3. September 2009

 

Lög um vexti og verštryggingu nr. 38/2001

 

1.  Lög um vexti og verštryggingu nr. 38/2001 heimla ķslenzkum lįnastofnunum aš „verštryggja sparifé og lįnsfé skv. 13. gr. sé grundvöllur verštryggingarinnar vķsitala neysluveršs sem Hagstofa Ķslands reiknar samkvęmt lögum sem um vķsitöluna gilda og birtir mįnašarlega ķ Lögbirtingablaši." (14. gr.)*

 

2.  Ķ athugasemdum meš frumvarpi til laga um vexti og verštryggingu nr. 38/2001 segir svo um įkvęši 13. og 14. gr. frumvarpsins:


    Ķ 1. mgr. er lagt til aš heimildir til aš binda skuldbindingar ķ ķslenskum krónum viš gengi erlendra gjaldmišla verši felldar nišur. Frį 1960 var almennt óheimilt aš binda skuldbinding ar ķ ķslenskum krónum viš gengi erlendra gjaldmišla. Žessi almenna regla var tekin upp ķ lög nr. 13/1979, um stjórn efnahagsmįla o.fl. („Ólafslög"). Meš breytingum į žeim įriš 1989 var žó heimilaš aš gengisbinda skuldbindingar ķ ķslenskum krónum meš sérstökum gengis vķsitölum, ECU og SDR, sem Sešlabankinn birti. Žessi breyting var lišur ķ auknu frelsi ķ gjaldeyrismįlum į sķnum tķma. Gengisbinding į grundvelli žessara vķsitalna hefur notiš takmarkašrar hylli.


    Samkvęmt 13. gr. og 1. mgr. 14. gr. frumvarpsins veršur ekki heimilt aš binda skuldbindingar ķ ķslenskum krónum viš dagsgengi erlendra gjaldmišla. Er tališ rétt aš taka af allan vafa žar aš lśtandi. Tališ er aš samningar meš višmišun viš gengisvķstölu į grundvelli įkvęšisins ķ vaxtalögum séu mjög fįir. Ķ brįšabirgšaįkvęši IV er kvešiš į um hvernig fariš skuli meš innstęšur og samninga af žessu tagi sem žegar eru ķ gildi.

 

3.  Ķ septemberlok 2008 nįmu śtistandandi gengistryggš śtlįn innlįnsstofnana samtals 2.851.930 milljónum kr.  Žar af 1.439.015 mkr til fyrirtękja, 1.057.842 mkr. til eignarhaldsfélaga og 271.384 mkr. til heimila.

 

4.  Höfušstóll umręddra lįnasamninga er skilgreindur ķ ķslenzkum krónum, og er žvķ gengistrygging/binding žeirra viš „dagsgengi erlendra gjaldmišla" skżrt brot į 13. gr. og 1. mgr. 14 gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verštryggingu.

 

5.  Meš gengistryggingu höfušstóls ķ ķslenzkum krónum hafa lįnveitendur ķ raun velt eigin gengisįhęttu yfir į višskiptavini įn heimilda ķ lögum, žótt ešli mįlsins samkvęmt sé ekki hęgt aš tengja einstök śtlįn į eignahliš efnahagsreiknings lįnastofnana viš einstaka liši į skuldahlišinni, hvort sem eru innlįn ķ ķslenzkum krónum eša erlendar lįntökur lįnveitenda.

 

6.  Višurlög viš brotum į VI. kafla laga nr. 38/2001 (gr. 13-16) eru skilgreind ķ VII. kafla sem hér segir:

 

VII. kafli. Višurlög og mįlsmešferš.
17. gr. Brot į VI. kafla laga žessara varša sektum nema žyngri refsing liggi viš broti samkvęmt öšrum lögum.
18. gr. Ef samningur um vexti eša annaš endurgjald fyrir lįnveitingu eša umlķšun skuldar eša drįttarvexti telst ógildur og hafi endurgjald veriš greitt ber kröfuhafa aš endurgreiša skuldara žį fjįrhęš sem hann hefur žannig ranglega af honum haft. Viš įkvöršun endurgreišslu skal miša viš vexti skv. 4. gr., eftir žvķ sem viš getur įtt.

 



mbl.is Kröfuhafar gętu eignast Kaupžing
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband